Ιερά Πόλη Μεσολογγίου

 

Ο Κήπος των Ηρώων

από την μαθήτρια της Β΄ τάξης

Μαρία Τσίπη

Το διάστημα 30/01/25-01/02/25 το Εσπερινό Γενικό Λύκειο Αγίων Αναργύρων, με τη συνοδεία της κ. Σακαρέλου και της κ. Παυλίδου,  πήγε τριήμερη εκδρομή στη περιοχή των Ιωαννίνων και σε άλλες διάφορες περιοχές, στο πλαίσιο των πολιτιστικών προγραμμάτων που εκπονούνται στο σχολείο μας, "Εσπερινά Νέα" και "Κάστρα και Καστροπολιτείες". 

Μία από αυτές τις περιοχές ήταν και ο Κήπος των Ηρώων, στο Μεσολόγγι. Η περιοχή του Μεσολογγίου μπορεί ως περιοχή να μην τραβάει την προσοχή, αλλά η ιστορική της σημασία είναι αυτή που την κάνει να ξεχωρίζει!

Ο ξεναγός μας επιχείρησε να μας αναλύσει διεξοδικά την ιστορική σημασία της περιοχής.

         

Το Μεσολόγγι επαναστάτησε στις 20 Μαΐου του 1821. Η σημασία της θέσης έγινε γρήγορα αντιληπτή από την τοπική ηγεσία της επανάστασης.

Το 1822 η πόλη πολιορκήθηκε για πρώτη φορά από τα στρατεύματα του Κιουταχή, που είχε νικήσει τους Έλληνες στο Πέτα, και του Ομέρ Βρυώνη, που είχε ολοκληρώσει την υποταγή του Σουλίου. Μετά από δύο μήνες, οι Τούρκοι έλυσαν την πολιορκία, έχοντας υποστεί σοβαρές απώλειες. Την επόμενη χρονιά, ένα νέο τουρκικό στράτευμα, με επικεφαλής τον Μουσταή πασά, κατευθύνθηκε προς το Μεσολόγγι, αλλά αναλώθηκε ανεπιτυχώς στην πολιορκία του γειτονικού Αιτωλικού. Οι Τούρκοι, μετά την αποτυχία να καταλάβουν το Αιτωλικό, εγκατέλειψαν το σχέδιο επίθεσης στο Μεσολόγγι και αποχώρησαν.

Το 1825 ο Κιουταχής συγκέντρωσε μεγάλο στρατό στη Λάρισα και κατευθύνθηκε στο Μεσολόγγι. Στα τέλη Απριλίου 1825 στρατοπέδευσε στην περιοχή και ξεκίνησε την πολιορκία του Μεσολογγίου. Όλες οι επιθέσεις που επιχείρησε ο Κιουταχής εναντίον της πόλης απέτυχαν, όπως και η προσπάθειά του να αποκλείσει τον ανεφοδιασμό της πόλης από στεριά και θάλασσα. 

Οι πολιορκημένοι ήρθαν σε συνεννόηση με τον Καραϊσκάκη, ο οποίος διεξήγαγε πόλεμο φθοράς στα νώτα του στρατεύματος του Κιουταχή, αναγκάζοντάς τον να περάσει σε θέση άμυνας, τον Οκτώβριο του 1825.

Εν τω μεταξύ, ο Σουλτάνος, προβλέποντας ορθά ότι η πολιορκία θα ήταν χρονοβόρα και κατανοώντας ότι οι Ευρωπαϊκές Αυλές, πιεζόμενες από το φιλελληνικό κίνημα των λαών τους, είχαν αρχίσει να αναγνωρίζουν την ύπαρξη ελληνικού ζητήματος, θέλησε να ενισχύσει τον αποκλεισμό της πόλης με επιπλέον δυνάμεις και του Ιμπραήμ, παρά το γεγονός ότι κάτι τέτοιο δεν προβλεπόταν στην αρχική του συμφωνία με τον Αιγύπτιο στρατάρχη. 

Στις αρχές του Οκτώβριου 1825, κατέπλευσαν στην Αλεξάνδρεια ναυτικές μοίρες όλων των Οθωμανών συμμάχων, ενώ υπήρχαν και αρκετά πλοία υπό διάφορες ευρωπαϊκές σημαίες. Παράλληλα, στην πόλη αυτή συγκεντρώθηκαν 8.000 Άραβες πεζοί, 1.200 ιππείς, καθώς και περίπου 800 άτακτοι Τούρκοι που εκγυμνάζονταν υπό την επίβλεψη Γάλλων στρατηγών, ενώ μεγάλες ποσότητες τροφίμων και πολεμοφοδίων είχαν επίσης φτάσει από τους γαλλικούς λιμένες. Με όλες αυτές τις δυνάμεις, ο Ιμπραήμ σκόπευε τόσο στην καθυπόταξη ολόκληρης της Πελοποννήσου όσο και στην άλωση του Μεσολογγίου.

Με την άφιξη του νέου ισχυρού στρατεύματος, η πολιορκία ξανάρχισε σφοδρότερη. Παρ' όλα αυτά, μέχρι τον Φεβρουάριο του 1826, οι Τούρκοι δεν είχαν σημειώσει καμία επιτυχία.

Ο Ανδρέας Μιαούλης με τον στόλο του κατάφερνε να ανεφοδιάζει το Μεσολόγγι και η άμυνα των πολιορκημένων παρέμενε ισχυρή.

Από τον Μάρτιο όμως η κατάσταση άρχισε να αλλάζει με κατάληψη από τους Τούρκους στρατηγικών νησίδων της λιμνοθάλασσας, όπως το Βασιλάδι και ο Ντολμάς. Οι Έλληνες κατάφεραν να διατηρήσουν τον έλεγχο της νησίδας Κλείσοβα μετά από μία σφοδρή μάχη, στην οποία τα στρατεύματα του Ιμπραήμ είχαν πολύ βαριές απώλειες. Ωστόσο η δυνατότητα του ελληνικού στόλου να ανεφοδιάζει την πόλη είχε καταστεί αδύνατη, με αποτέλεσμα οι αμυνόμενοι να βρεθούν σε δυσχερέστατη θέση.

Η κατάσταση στην πόλη έγινε δραματική και η πείνα άρχισε να θερίζει τους κατοίκους. Η θέση τους ήταν τόσο άθλια που ορισμένες πηγές φιλελλήνων αναφέρουν ότι κάποιοι Έλληνες κατέφυγαν στον κανιβαλισμό για την επιβίωσή τους.  Μπροστά σε αυτή την κατάσταση, το συμβούλιο των οπλαρχηγών και προκρίτων της πόλης πήρε την απόφαση για την έξοδο των κατοίκων από το Μεσολόγγι.

Η έξοδος ορίστηκε για την νύχτα του Σαββάτου του Λαζάρου με ξημερώματα Κυριακής των Βαΐων, μεταξύ 10ης και 11ης Απριλίου 1826. Το σχέδιο της εξόδου πιθανότατα προδόθηκε, μάλλον από αυτόμολο ξένο, με αποτέλεσμα οι Τουρκοαιγύπτιοι να απαντήσουν με σφοδρή επίθεση που συνοδεύτηκε από σφαγή. Χιλιάδες Έλληνες σφαγιάστηκαν ή αιχμαλωτίστηκαν και μόνο 1.500 κατάφεραν να διασωθούν. Περισσότερο αξιόπιστη για την καταγραφή των απωλειών της εξόδου είναι η άποψη του Τζορτζ Φίνλεϊ, ο οποίος υπολογίζει σε περίπου 4.000 τους πεσόντες, σε 3.000 τους αιχμαλωτισθέντες, ενώ αναφέρεται σε 2.000 διασωθέντες. Μεταξύ εκείνων που σώθηκαν ήταν ο Ιταλός φιλέλληνας Ιακομούτσι, που προηγουμένως είχε καταφέρει να αποκρούσει την οθωμανική επίθεση εναντίον του μικρού νησιού Βασιλάδι, ενός από τα πολλά της λιμνοθάλασσας.

Ένας από τους πιο ένθερμους φιλέλληνες, που έδωσε τη ζωή του για την ελευθερία της Ελλάδας, ήταν ο λόρδος Βύρων. Όταν ξέσπασε η Ελληνική Επανάσταση, ο Βύρων, που με το ποίημά του «Προφητεία του Δάντη» είχε καταδικάσει τα τυραννικά καθεστώτα και είχε εκφράσει τη συμπάθειά του για τους απελευθερωτικούς αγώνες των λαών, έδειξε αμέσως το ενδιαφέρον του. «Αποφάσισα να πάω στην Ελλάδα. Είναι το μοναδικό μέρος, όπου δοκίμασα πραγματική ευχαρίστηση. Αν είμαι ποιητής, το χρωστώ στον αέρα της Ελλάδας» έγραφε σε κάποιον φίλο του.

Στις 3 Αυγούστου 1823, έφθασε στο Αργοστόλι. Οι Έλληνες τότε ήταν διχασμένοι κι αυτό πίκραινε τον ευαίσθητο και φλογερό νέο. Περίμενε μήπως πάψουν οι διχόνοιες, αλλά του κάκου. Έχοντας διορισθεί αντιπρόσωπος του «Φιλελληνικού Κομιτάτου», μοίρασε στους επαναστάτες τα εφόδια, που του έστειλαν από το Λονδίνο. Από δικά του χρήματα έστειλε στον Μαυροκορδάτο 4.000 λίρες για τη συντήρηση του στόλου.

Στις 5 Ιανουαρίου 1824, έφθασε στο Μεσολόγγι, όπου οι αγωνιζόμενοι Έλληνες τον υποδέχθηκαν με ενθουσιασμό. Εκεί συνεργάσθηκε με άλλους ξένους εθελοντές και με δικά του έξοδα οργάνωσε το στρατό και φρόντισε για την οχύρωση του Μεσολογγίου. Στις 25 Ιανουαρίου, η κυβέρνηση τον αναγνώρισε αρχιστράτηγο. Οι κόποι του, όμως, για την οργάνωση του στρατού και για τη συμφιλίωση των οπλαρχηγών, καθώς και το κακό κλίμα, υπέσκαψαν την υγεία του.

Στις 9 Απριλίου, έπεσε στο κρεβάτι με δυνατό πυρετό. Παραμιλούσε διαρκώς, αλλά και τότε ακόμα παρακινούσε τους Έλληνες να συμφιλιωθούν, για να πετύχουν την απελευθέρωσή τους. Τα χαράματα της 19ης Απριλίου 1824, Δευτέρα του Πάσχα, άφησε την τελευταία του πνοή στο Μεσολόγγι, σε ηλικία 36 χρονών. Τα τελευταία του λόγια του ήταν για την Ελλάδα: «Της έδωσα τον καιρό, την υγεία μου, την περιουσία μου και τώρα της δίνω τη ζωή μου. Τι μπορούσα να κάνω περισσότερο;»

Ο θάνατός του άπλωσε βαρύ πένθος σ’ όλους τους αγωνιζόμενους Έλληνες. Άνδρες και γυναίκες έκλαψαν σαν πραγματικό αδελφό και προστάτη τον Βύρωνα, που έγινε σύμβολο του πατριωτισμού και ανακηρύχθηκε εθνικός ήρωας.

Η παραπάνω φωτογραφία αποτελεί μνημείο αφιερωμένο στον λόρδο Βύρωνα για όλη τη στήριξη που έδειξε σε μία Ελλάδα που χρειαζόταν απεγνωσμένα βοήθεια και ο ίδιος, παρά την κακή κατάσταση της υγείας του, έδωσε ό,τι μπορούσε για αυτήν.

Σε αυτή τη φωτογραφία φαίνεται το άγαλμα ενός μικρού κοριτσιού. Αυτό το άγαλμα κοσμεί τον τάφο του Μάρκου Μπότσαρη, ενός άλλου ήρωα του Μεσολογγίου, που όμως μας θυμίζει και  την Ελλάδα.

Μετά από αυτή την ξενάγηση στον Κήπο των Ηρώων, όλοι οι συμμαθητές μου είχαν μείνει άναυδοι με την ιστορία του μικρού αυτού τόπου, αλλά και με τον ίδιο το χώρο, καθώς είχαν την ευκαιρία να βρίσκονται σε έναν χώρο που φυλάει μία τέτοια πολιτιστική κληρονομιά για την Ελλάδα!

Πηγές:Wikipedia, Sansimera.gr

Φωτογραφίες: Μαρία Τσίπη